Gıybet Hakkında Sık Sorulan Sorular

Gıybet, bir kimsenin yokluğunda, duymuş olsaydı hoşuna gitmeyecek bir şeyi söylemektir. Peygamberimiz (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: 'Gıybet, kardeşini hoşlanmayacağı bir şeyle anmandır.' Sahabe sordu: 'Ya o söylediğimiz gerçekse?' Hz. Peygamber cevapladı: 'Söylediğin gerçekse gıybet etmiş olursun, değilse hem gıybet hem iftira etmiş olursun.'

"Gıybet, kardeşini hoşlanmayacağı bir şeyle anmandır."

Müslim, Birr 70

Evet, Kuran-ı Kerim'de açıkça yasaklanmıştır. Hucurat Suresi 12. ayette Allah şöyle buyurur: 'Biriniz ölü kardeşinin etini yemekten hoşlanır mı? İşte bundan tiksindiniz.' Bu ayet gıybeti, ölmüş kardeşinin etini yemek kadar iğrenç bir eylem olarak nitelendirmektedir. Gıybet büyük günahlar arasında sayılmaktadır.

"Biriniz ölü kardeşinin etini yemekten hoşlanır mı? İşte bundan tiksindiniz. Allah'tan korkun."

Hucurat Suresi, 49:12

Evet. Gıybetin tanımı, kişinin yokluğunda onu hoşlanmayacağı bir şeyle anmaktır. Söylenen şeyin doğru olup olmaması gıybetin gerçekleşip gerçekleşmediğini değiştirmez. Yanlışsa hem gıybet hem iftira (bühtan) günahı işlenmiş olur.

Alimler bazı özel durumlarda gıybetin caiz olduğunu belirtmiştir: (1) Zulme uğrayanın şikâyet etmesi, (2) Dini bir konuda uyarı amacıyla birinin hatasını açıklamak, (3) Açıkça günah işleyen ve bunu gizlemeyen kişiyi söylemek, (4) Müftüye fetva sorarken kişiyi anlatmak, (5) Bir kişinin tanınması için kullandığı lakabı söylemek. Bu istisnalar dar kapsamlıdır ve kötüye kullanılmamalıdır.

Evet. Gıybeti dinlemek de aynı günahı paylaşmak anlamına gelir. Peygamberimiz ve alimler, gıybete kulak verenin de günahkâr olduğunu açıklamıştır. Gıybet yapılan ortamda konuyu değiştirmek, uyarmak ya da oradan ayrılmak Müslümanın görevidir.

Evet. Birini taklit etmek, el-kol hareketiyle ima etmek, göz kırpmak ya da yüz ifadesiyle başkasını aşağılamak da gıybet sayılır. İfade şekli ne olursa olsun, kişiyi hoşlanmayacağı şekilde tanımlamak gıybettir.

Evet. Sosyal medyada bir kişiyi küçük düşürmek, hatalarını ifşa etmek ya da aleyhine içerik paylaşmak gıybettir. Üstelik dijital ortamda gıybet çok daha geniş bir kitleye yayılabildiğinden günahı daha ağır olabilir.

Gıybetin kefareti üç adımdan oluşur: (1) Samimi tövbe etmek ve bir daha yapmamaya azmetmek, (2) Mümkünse gıybetini yaptığın kişiden helâllik dilemek, (3) Söylediğin yerde o kişiyi iyilikle anmak ve hakkını teslim etmek. Alimler, gıybeti yapılan kişinin bundan haberdar edilmesinin onu daha çok üzebileceği durumlarda doğrudan helâllik istemek yerine onun iyiliği için dua etmenin ve arkasından hayırla bahsetmenin yeterli olabileceğini söylemiştir.

Gıybet, kişi hakkında gerçek olan ama onu kötü gösterecek bir şeyi arkasından söylemektir. İftira ise gerçek olmayan, uydurulmuş bir şeyi söylemektir. İkisi de haramdır, ancak iftira çok daha ağır bir günahtır; çünkü hem gıybet hem yalan hem de haksız suçlama içerir.

Hayvanları veya cansız varlıkları eleştirmek gıybet değildir; ancak bir Müslümanın sözlerinin ve davranışlarının genel olarak edepli ve yapıcı olması İslam ahlakının gereğidir.