Zekat Nedir, Kime Farzdır ve Nasıl Verilir?

Zekat, belirli bir miktarın üzerinde mala sahip olan Müslümanların, mallarının kırkta birini (%2,5) yoksullara, borçlulara ve diğer belirlenmiş gruplara vermesi farzı ibadetidir. İslam'ın beş şartından dördüncüsüdür. Arapça 'zekâ' kökünden gelen kelime; 'temizlemek, arındırmak, bereketlendirmek' anlamlarını taşır. Zekat, malı kirden arındırır ve berekete vesile olur.

"Onların mallarından sadaka al; bununla onları temizlersin, arındırırsın."

Tevbe Suresi, 9:103

Zekat; şu şartları taşıyan her Müslümana farzdır: • Müslüman olmak • Akil-baliğ olmak (ergenlik çağına erişmek) • Hür olmak • Nisap miktarı kadar mala sahip olmak • Malın üzerinden bir kamerî yıl (havelân-ı havl) geçmiş olmak Borçlarını düştükten sonra nisabın altında kalanlar zekat vermekle yükümlü değildir.

Nisap, zekat yükümlülüğünün başladığı asgari servet sınırıdır. İki farklı ölçüt kullanılır: • Altın nisabı: 80,18 gram (20 miskal) saf altın • Gümüş nisabı: 561,25 gram (200 dirhem) saf gümüş Para, ticaret malı ve diğer varlıkların zekatında bu iki ölçütten birisi esas alınır. Hanefî mezhebine göre gümüş nisabı tercih edilir; bu daha düşük olduğundan daha fazla kişiyi kapsar. Şâfiî ve Hanbelî'ye göre altın nisabı esas alınır.

Zekat için 'havelân-ı havl' şartı gerekir: Nisap miktarı mala sahip olunduktan itibaren tam bir kamerî yıl (354 gün) geçmelidir. Yıl içinde mal nisabın altına düşer ve tekrar yükselirse, bazı alimlere göre sayaç sıfırlanır; diğerlerine göre nisaba sahip olunduğu ilk tarih esas alınır. Yıl dolduğu anda sahip olunan nisap üzerinden zekat hesaplanır.

Kur'an'da sekiz zekat alıcısı sınıfı sayılmıştır (Tevbe, 9:60): 1. Fakirler (yoksullar) 2. Miskinler (geçimini sağlayamayanlar) 3. Zekat memurları (zekatı toplamakla görevliler) 4. Kalpleri İslam'a ısındırılacaklar (müellefe-i kulûb) 5. Köleler (azat edilmeleri için) 6. Borçlular (borcunu ödeyemeyecek durumda olanlar) 7. Allah yolundaki mücahitler (fi sebilillah) 8. Yolda kalmış yolcular (ibn-i sebil) Zekat; anne-baba, dede-nine, evlat ve toruna verilemez. Kocasına ve karısına da verilemez.

"Sadakalar (zekatlar) ancak fakirlere, miskinlere… aittir."

Tevbe Suresi, 9:60

Adımlar: 1. Elinizde bulunan nakit para, banka hesabı ve yatırım araçlarının toplamını bulun. 2. Kısa vadeli borçlarınızı düşün. 3. Net tutar nisap miktarını aşıyorsa ve bir yıl geçtiyse zekat hesaplayın. 4. Net tutarın %2,5'ini zekat olarak ayırın. Örnek: 500.000 TL birikimin varsa ve nisabı aştıysa → 500.000 × 0,025 = 12.500 TL zekat.

Takı olarak kullanılan altın ve gümüş için mezhepler arasında görüş ayrılığı vardır: • Hanefî: Kullanılsa da kullanılmasa da nisabı aşan altın ve gümüşten zekat verilir. • Şâfiî ve Hanbelî: Ziynet amacıyla kullanılan altın ve gümüşten zekat gerekmez. Biriktirilmiş ya da yatırım amacıyla saklanan altınlardan ise tüm mezheplere göre zekat verilir. Güncel altın fiyatı üzerinden %2,5 hesaplanır.

Alım-satım amacıyla elde tutulan her türlü mal, ticaret malı zekatına tabidir. Zekat günü itibarıyla stokun piyasa değeri hesaplanır, alacaklar eklenir, ödenecek kısa vadeli borçlar düşülür. Kalan tutar nisabı aşıyorsa %2,5 zekat verilir.

Evet, ikisi farklı ibadetlerdir: • Zekat: Nisap miktarı mala sahip olan her Müslümana yılda bir kez farz olan mali ibadettir. • Fitre (Sadaka-i Fıtr): Ramazan Bayramı'nda her Müslümanın vermesi gereken, kişi başı belirlenen miktardaki sadakadır; nisap şartı aranmaz. • Fidye: Oruç tutamayan kişinin her gün için yoksulu doyurmasıdır. Üçü de farklı vesileler ve hükümler içerir.

Evet. Zekat, farz bir ibadettir; kasıtlı olarak vermemek büyük günahtır. Kur'an'da altın ve gümüşü biriktirip Allah yolunda harcamayanlara ağır azap bildirilen ayetler vardır (Tevbe, 9:34-35). Zekatı unutarak ya da erteleyerek vermemek de günah olmakla birlikte tövbe ve kaza ile giderilebilir. Zekatı zamanında vermek esastır; haklı bir sebep olmaksızın ertelemek mekruhtur.

"Altın ve gümüşü biriktirip Allah yolunda harcamayanları acı bir azapla müjdele."

Tevbe Suresi, 9:34