Oruç Nasıl Tutulur? Niyetten İftara Rehber

Oruç (Arapça: savm/sıyam), imsak vaktinden (fecr-i sadık) güneşin batışına (iftar) kadar yemek, içmek ve cinsel birliktelikten uzak durmaktır. İslam'ın beş şartından beşincisidir. Kur'an'da şöyle buyurulur: 'Ey iman edenler! Sizden öncekilere farz kılındığı gibi, Allah'a karşı gelmekten sakınmanız için oruç size de farz kılındı.' (Bakara, 2:183). Ramazan ayında farz, diğer zamanlarda nafile olarak tutulabilir.

"Ey iman edenler! Oruç, sizden öncekilere farz kılındığı gibi, size de farz kılındı."

Bakara Suresi, 2:183

Niyet kalp ile yapılır; dil ile söylemek Hanefî mezhebine göre müstehaptır, zorunlu değildir. Ramazan orucunun niyetini her gün sahurdan sonra imsak vaktinden önce yapmak caizdir. Hanefî'ye göre Ramazan orucunda geceden (öğleden önceki gün güneş batımından başlayarak öğlene kadar olan sürede) niyet edilebilir. Niyet için kalben 'Yarın Ramazan orucu tutmaya niyet ettim' demek yeterlidir. Belirli formülü ezberlemek gerekmez.

Sahur, imsak vakti girinceye kadar yenebilir. İmsak vakti, fecr-i sadık olarak da bilinir; sabah namazı vaktinin girmesiyle birlikte yemek-içmek kesilmelidir. Ezan okunmadan birkaç dakika önce sahuru bitirmek ihtiyaten tavsiye edilir. Peygamberimiz şöyle buyurmuştur: 'Sahur yiyin, zira sahurda bereket vardır.' Sahur yapmak sünnet olmakla birlikte zorunlu değildir; yapılmadan da oruç tutulabilir.

"Sahur yiyin, zira sahurda bereket vardır."

Buhârî, Savm 20

Orucu hem bozan hem de kaza ve kefaret gerektiren eylemler: • Kasten yemek veya içmek • Cinsel ilişki (bu sadece Ramazan orucunda kefaret de gerektirir) Orucu bozan fakat yalnızca kazayı gerektiren eylemler: • Ağza kaçan ilaç veya yiyecek yutmak • Zorla yedirilmek • Unutarak yeyip içtikten sonra orucu bozmak (unutarak yemek orucu bozmaz) • Kan aldırmak veya kusturmak (Hanefî'ye göre kasıtlı kusmak bozar) • Gece sanarak gündüz sahur yemek

Şu durumlar orucu bozmaz: • Unutarak yemek-içmek (Peygamberimiz: 'Allah onu yedirip içirdi') • Diş fırçalamak (ağza su kaçmadan) • Ağzı çalkalamak (yutmadan) • Kan aldırmak veya bağışlamak (Hanefî dışında) • Göze damla veya merhem uygulamak • Enjeksiyon yaptırmak (besleyici olmayan ilaçlar için) • Koku sürmek veya parfüm kullanmak • Gusül ya da boy abdesti almak • Farkında olmadan yutturulan toz, duman veya yağmur damlası

"Kim oruçlu iken unutarak yer veya içerse, orucunu tamamlasın. Allah onu yedirip içirdi."

Buhârî, Savm 26

Bazı kişiler Ramazan orucunu tutmaktan mazur sayılır: • Hasta olanlar: İyileşince kazalarlar. • Yolcular (sefer hâlindekiler): Sonradan kaza ederler. • Hamile ve emziren kadınlar: Çocuk zarar görme endişesi varsa, yalnızca kaza ederler; bazı alimlere göre fidye de gerekebilir. • Yaşlı ve kronik hastalar (hiç iyileşme umudu olmayanlar): Her gün için bir yoksulu doyururlar (fidye).

İftar, güneşin batmasıyla (akşam ezanıyla) açılır. Peygamberimiz orucu hurma ile, hurma yoksa su ile açmıştır. İftar açarken okunabilecek dua: 'Allahumme leke sumtü ve bike âmentü ve aleyke tevekkeltü ve alâ rızkıke eftartü.' (Allah'ım! Senin için oruç tuttum, Sana inandım, Sana dayandım ve Senin rızkınla orucumu açtım.) Diğer yaygın dua: 'Zahebe'z-zameu vebtelletil urûku ve sebete'l-ecru inşaallah.' (Susuzluk gitti, damarlar ıslandı, Allah dilerse ecir sabit oldu.)

"Oruçlunun sevinci iki zamandadır: orucunu açtığı an ve Rabbine kavuştuğu an."

Buhârî, Savm 9

Ramazan orucu: Hicretin 2. yılında farz kılınmıştır; tüm akil-baliğ Müslümanlara borçtur. Bir Ramazan boyunca tutulur, tutulmayanlar kaza edilir. Nafile oruçlar: Farz değil, sevap kazanmak için tutulur. Başlıcaları: • Şevval'in 6 günü • Muharrem'in 10. günü (Aşure) • Her ayın 13-14-15. günleri (eyyam-ı biyz) • Pazartesi-perşembe oruçları • Dâvûd (a.s.) orucu: bir gün tutup bir gün bırakmak

Peygamberimiz oruçlunun yalnızca yemek-içmekten değil, kötü sözden ve davranıştan da uzak durmasını tavsiye etmiştir: 'Oruç yalnızca yemekten içmekten uzak durmak değildir. Oruç aynı zamanda boş ve çirkin sözlerden uzak durmaktır. Sana biri sövüp söylerse 'Ben oruçluyum' de.' Tavsiye edilen adablar: • Sahuru erteletmemek (son vakte kadar beklemek) • İftarı erken açmak • İftarda aşırı yememek • Kur'an okumayı artırmak • Teravih namazı kılmak • Sadaka vermek • Kötü söz, gıybet ve kavgadan kaçınmak

"Oruç yalnızca yemek-içmekten vazgeçmek değil; boş ve kötü sözlerden de vazgeçmektir."

İbn Huzeyme, Sahîh, no: 1996

Kaçırılan Ramazan oruçları bir sonraki Ramazan gelmeden önce tamamlanmalıdır. Âlimler bir sonraki Ramazan'a kadar makul süre olduğu için geciktirmenin uygun olmadığını belirtmiştir. Sağlık gibi özrü devam edenler özür ortadan kalkınca kaza ederler. Kasıtsız terk edilen oruçlar kaza ile giderilir; kasıtlı terk, ek kefaret gerektirebilir ve büyük günah sayılır.