Hz. Sümeyye: İslam'ın İlk Şehidi
Hz. Sümeyye binti Hayyat, Mekke'nin ilk Müslümanlarından ve sahabi Hz. Ammar bin Yasir'in annesiydi. Yasir ailesi — Yasir, Sümeyye ve oğulları Ammar — İslam'ın ilk yıllarında Kureyş'in en ağır işkencelerine maruz kalan ailelerden biri oldu. Çünkü onları koruyacak güçlü bir kabileleri yoktu; Mekke'nin himaye sistemi dışında, savunmasız bir aileydiler. Yine de imanları, güçlerinden çok daha büyüktü.
Yasir Ailesinin İmanı ve Bedeli
Sümeyye, kocası Yasir ve oğlu Ammar ile birlikte gizlice İslam'a girdiler. Kabile koruması olmayan bir aile için bu, büyük bir risk demekti. Nitekim Kureyş'in ileri gelenleri, özellikle Ebu Cehil, bu savunmasız aileyi hedef seçti.
Mekke'nin kavurucu öğle sıcağında Yasir ailesi çölün kızgın kumlarına yatırılır, göğüslerine ateşte kızdırılmış taşlar konulurdu. Amaç, onları dinlerinden vazgeçirmekti. Ama Sümeyye ve ailesi, çektikleri onca acıya rağmen imanlarını gizlemediler.
Bu işkence günlerce, belki haftalarca sürdü. Sümeyye yaşı ilerlemiş bir kadındı; buna rağmen dayanma gücü, genç bir savaşçıdan aşağı değildi.
إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُم بِغَيْرِ حِسَابٍ
"Sabredenlere mükafatları hesapsız ödenecektir."
— Zümer Suresi, 39:10
Peygamberimizin Tesellisi: 'Sabredin Ey Yasir Ailesi'
Hz. Peygamber, İslam'ın ilk yıllarında Mekke'de siyasi güçten yoksundu; Yasir ailesini işkenceden kurtaracak bir imkânı yoktu. Onların yanından her geçişinde, yüreği parçalanarak sadece şu sözleri söyleyebiliyordu: 'Sabredin ey Yasir ailesi! Sizin varacağınız yer cennettir.'
Bu kısa söz, tarihe geçen en güçlü tesellilerden biri oldu. Çünkü Peygamberimiz onlara güç veya kurtuluş vaat etmiyordu — çünkü elinde henüz bu yoktu. Onlara sonsuz bir müjde veriyordu: Bu dünyadaki acı geçicidir, ama sabrın karşılığı cennettir.
Yasir ailesi bu sözü bir kalkan gibi taşıdı. İşkenceciler bedenlerine zarar verebiliyordu, ama imanlarına asla dokunamadılar.
Şehadet: İslam'ın İlk Kanı
Ebu Cehil, bizzat Sümeyye'nin karşısına dikildi. Dinini terk etmesi karşılığında serbest bırakılacağını söyledi. Sümeyye, işkenceler altında bile Allah'ı ve Resulünü öven sözler söyleyerek karşılık verdi; teklifi reddetti.
Öfkelenen Ebu Cehil, mızrağını Sümeyye'ye doğrulttu ve onu şehit etti. Böylece Hz. Sümeyye, İslam tarihinin yolunda akan ilk şehit kanı oldu — bir kadının kanı. Kısa süre sonra kocası Yasir de aynı işkencelerin sonunda şehadete ulaştı.
Oğulları Ammar ise ağır baskı altında, kalbi imanla dolu olduğu hâlde diliyle inkârı ifade etmek zorunda bırakıldı. Olay Peygamberimize ulaştığında, Allah bir ayetle Ammar'ı ve onun gibi zorlanan herkesi affettiğini bildirdi: 'Kalbi imanla mutmain olduğu hâlde zorlanan kimse hariç...' Bu ayet, zorlama altında söylenen sözün kalbi bozmayacağının Kur'an'daki en açık delilidir.
مَن كَفَرَ بِاللَّهِ مِن بَعْدِ إِيمَانِهِ إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَقَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمَانِ
"Kalbi imanla dolu olduğu hâlde (inkâra) zorlanan kimse hariç, kim iman ettikten sonra Allah'ı inkâr eder de küfre gönlünü açarsa, işte Allah'ın gazabı onların üzerinedir."
— Nahl Suresi, 16:106
📌Ders ve İbret
- 1.Sabır bazen sözle değil, bedenle ödenen ağır bir bedeldir; Sümeyye ve ailesi bunun en acı örneğidir.
- 2.Peygamberimizin gücünün olmadığı anlarda söylediği 'cennet' müjdesi, mazlumlara verilebilecek en büyük tesellidir.
- 3.İman, statü veya soy ile değil, kalp ile ölçülür; himayesiz bir kadın İslam'ın ilk şehidi olmuştur.
- 4.Zorlama altında söylenen söz kalbi bozmaz; Nahl Suresi 106. ayet bunu açıkça bildirir.
- 5.İslam tarihindeki ilk şehadet bir kadınla gerçekleşti — bu, kadının imandaki payının hiçbir zaman geri planda olmadığını gösterir.
Bu içerik genel bilgi amaçlıdır. Dini konularda detaylı bilgi için güvenilir din alimlerine ve Diyanet İşleri Başkanlığı kaynaklarına başvurunuz.